PKO — czym jest olej z ziaren palmowych?

Co oznacza skrót PKO?

Skrót PKO pochodzi od angielskiej nazwy Palm Kernel Oil, którą tłumaczy się na język polski jako olej z ziaren palmowych lub olej z jąder palmowych. To tłuszcz roślinny pozyskiwany z wysuszonych jąder, czyli ziaren ukrytych wewnątrz owoców palmy olejowej (Elaeis guineensis) — tej samej rośliny, z której miąższu tłoczy się powszechnie znany olej palmowy.

Pod względem chemicznym olej z ziaren palmowych zalicza się do tzw. olejów laurowych, podobnie jak olej kokosowy. Dominują w nim nasycone kwasy tłuszczowe o średniej długości łańcucha — przede wszystkim kwas laurynowy, którego udział wynosi orientacyjnie około 45–52%. To właśnie ten skład decyduje o charakterystycznych właściwościach PKO: twardości w temperaturze pokojowej, doskonałej zdolności pienienia w mydłach oraz wysokiej stabilności podczas długiego przechowywania.

Skąd pochodzi surowiec?

Palma olejowa wywodzi się z Afryki Zachodniej, lecz dziś największe plantacje znajdują się w Azji Południowo-Wschodniej — przede wszystkim w Indonezji i Malezji, skąd pochodzi zdecydowana większość światowej produkcji. Uprawy rozwijają się również m.in. w Tajlandii, Kolumbii i Nigerii. Roślina wymaga klimatu równikowego: stale wysokiej temperatury i obfitych opadów przez cały rok.

Z owoców palmy pozyskuje się dwa odrębne oleje. Z miąższu tłoczy się olej palmowy, natomiast z wnętrza orzecha — po oddzieleniu twardej łupiny — uzyskuje się jądro, z którego powstaje olej z ziaren palmowych. Jądra stanowią zaledwie kilka–kilkanaście procent masy owocu, dlatego skala produkcji PKO jest wyraźnie mniejsza niż oleju palmowego.

Coraz większe znaczenie w handlu surowcem odgrywają programy certyfikacji zrównoważonych upraw, takie jak RSPO (Roundtable on Sustainable Palm Oil). Określają one m.in. zasady ochrony lasów i gleb, prawa pracowników oraz wymagania dotyczące identyfikowalności łańcucha dostaw.

Jak wygląda i pachnie olej z ziaren palmowych?

Wygląd i zapach oleju zależą przede wszystkim od stopnia jego oczyszczenia. Surowy olej (crude PKO) ma barwę od jasnożółtej do brunatnej i wyczuwalny, lekko orzechowy aromat. W naszym klimacie jest w temperaturze pokojowej zwykle półstały lub stały, ponieważ jego temperatura topnienia wynosi orientacyjnie około 24–29°C.

Olej rafinowany, oznaczany skrótem RBD (od ang. refined, bleached, deodorized — rafinowany, wybielony i dezodoryzowany), jest niemal bezbarwny, praktycznie pozbawiony zapachu i neutralny w smaku. To właśnie ta postać najczęściej trafia do fabryk kosmetyków, środków czystości i zakładów spożywczych, ponieważ nie zdominuje aromatu gotowego produktu.

Kluczowe cechy w skrócie

• Olej laurowy — około połowy kwasów tłuszczowych stanowi kwas laurynowy, odpowiedzialny za właściwości myjące i pieniące.
• Wysoka stabilność — przewaga tłuszczów nasyconych sprawia, że olej wolno jełczeje i dobrze znosi przechowywanie.
• Topnienie blisko temperatury ciała — frakcje PKO rozpływają się w ustach, co docenia przemysł cukierniczy.
• Neutralność po rafinacji — olej RBD nie zmienia smaku ani zapachu produktu końcowego.

Do czego służy olej z ziaren palmowych?

W skrócie: tam, gdzie liczy się kwas laurynowy i twarda, stabilna struktura tłuszczu. Największymi odbiorcami są przemysł mydlarsko-detergentowy i kosmetyczny — PKO stanowi bazę wielu mydeł, szamponów oraz surowców emulgujących. W przemyśle spożywczym wykorzystuje się frakcje oleju do produkcji tłuszczów cukierniczych i zamienników masła kakaowego, np. do polew i nadzień. Ważnym rynkiem jest również oleochemia, a produkt uboczny tłoczenia — śruta z ziaren palmowych (PKE) — trafia do produkcji pasz.

Czym różni się od oleju palmowego?

Oba oleje pochodzą z tego samego owocu, lecz z jego różnych części: olej palmowy tłoczy się z miąższu i jest bogaty w kwas palmitynowy oraz karotenoidy, natomiast olej z ziaren palmowych — z jądra — ma skład laurowy, zbliżony do oleju kokosowego. Szczegółowe zestawienie właściwości obu surowców znajdziesz w artykule olej palmowy a olej z ziaren palmowych.